Мазмұны:
Жалға алу шартын қалай дұрыс рәсімдеуге болады
Тұрғын үй иесінің құқықтары мен міндеттері
Жалға алушының қандай құқықтары мен міндеттері бар
Риэлторларға тұрғын үйді қалай жалға беруге болады
2026 жылы жалға беру кірісінен салықты қалай төлеуге болады
Тұрғын үйді жалға беріп, үнемі ақша алып отырудан оңайырақ не болуы мүмкін? Тек жалға алушымен бәрін келісіп, төлем тәртібін анықтап, оны үйге кіргізу керек. Дегенмен, бәрі мұншалықты оңай емес. Табыстың бұл түріне байланысты тәуекелдер бар. Дәл қандай екенін және оларды қалай болдырмауға болатынын, - біздің осы мақаламыздан білетін боласыз.
Жалға алу шартын қалай дұрыс рәсімдеуге болады
ҚР қолданыстағы заңнамасы бойынша жылжымайтын мүлікті оның меншік иесі, сондай-ақ меншік иесінің сенімхаты бойынша басқа адам жалға беруге құқылы. Мұндай сенімхатты нотариус растауы қажет. Әйтпесе, ол ешқандай заңды күшке ие болмайды.
Жеке тұлғалар да, ұйымдар да баспана жалдай алады. Жылжымайтын мүлікті кімге және қандай шарттармен беру керектігін меншік иесі шешеді.
Жалға беруші жалға алушыны таңдауға толық жауапты болады. Егер ол тұрғын үйді тапсыру кезінде ешқандай түйткілді мәселелердің туындамауын қаласа, барлық даулы мәселелерді алдын ала келісіп, келісімдерді қағазға түсіру керек.
Жалдау шарты тараптардың әрқайсысы үшін біреуден екі данада жасалады. Құжат келесі тармақтарды қамтиды:
- шартқа қол қойылған күні мен орны;
- Тегі, Аты, Әкесінің аты, туған күні мен жері, ЖСН, жеке куәлік берген органның атауы, тіркеу бойынша мекенжайы — тараптардың әрқайсысы үшін;
- ауданы көрсетілген жалға берілетін нысанның нақты мекенжайы;
- меншік құқығы туралы куәліктен алынған мәліметтер;
- шарт қандай мерзімге жасалады және жалдау ақысы қалай төленеді — айына, тоқсанына немесе жылына бір рет;
- ТКҚ үшін кім төлейді;
- тараптардың қандай құқықтары мен міндеттері бар;
- жалдау төлемдерін кешіктіргені үшін айыппұлды есептеу және төлеу тәртібі;
- тұрғын үймен бірге қандай жиһаз бен техника жалға беріледі;
- шартты мерзімінен бұрын тоқтату тәртібі;
- жалға алушының кінәсінен меншік иесі шеккен шығындарды өтеу тәртібі.
Жалға алу шартын рәсімдеу кезінде ең ұсақ бөлшектерге назар аудару керек. Барлық даулы мәселелерді шешіп алу керек. Бұл болашақта қиындықтарды болдырмайды: форс-мажор жағдайында келіспеушіліктерді қол қойылған келісімнің ережелеріне сүйене отырып тез жоюға болады.
Тұрғын үй иесінің құқықтары мен міндеттері
Жалға беруші тұрғын үйді тұруға жарамды күйде тапсыруға міндетті. Атап айтқанда, тұрғын үйде жеңіл жөндеу жұмыстары жүргізіліп, барлық коммуникациялар қосылған болуы керек.
Меншік иесі жалға алушыға тексеріспен бара алады - бірақ айына бір реттен жиі емес және мұндай сапардың күні мен уақыты алдын ала келісіледі. Сондай-ақ, меншік иесі жалдау шартын мерзімінен бұрын бұзуға құқылы. Бірақ ол бұл туралы кем дегенде бір ай бұрын тұрғындарға ескертуі керек. Сонымен қатар, жалға беруші жалдау ақысының мөлшерін өзгерте алады, бірақ жылына бір реттен жиі емес.
Жалға алушының қандай құқықтары мен міндеттері бар
Шарт жасасу кезінде жалға алушы міндеттенеді:
- жалға берілетін тұрғын үйді тек тұру үшін пайдалануға;
- егер мұндай міндет жалға берушіге жүктелмесе, тұрғын үй-коммуналдық қызметтерге ақы төлеуге;
- өзімен бірге тұратын адамдардың әрекеттері үшін жауап беруге.
Егер жалға алушы шартты мерзімінен бұрын бұзғысы келсе, ол бұл туралы меншік иесіне алдын ала — бір ай бұрын хабарлауы керек.
Жалға алушының жалдамалы тұрғын үйде өзі тұруға құқығы бар. Сондай-ақ, егер шарт талаптарымен тыйым салынбаса, ол туыстары мен жақындарын жалға берілетін тұрғын үйге кіргізе алады. Жалға алушының тіпті тұрғын үй сатылса да, шарт мерзімі аяқталғанға дейін жалға алынған тұрғын үйде тұру құқығы сақталатынын көп адамдар біле бермейді.
Риэлторларға тұрғын үйді қалай жалға беруге болады
Меншік иесі тұрғын үйді риэлторлық агенттікке жалға беруге құқылы. Риэлторлар оны қайта тапсырады және пайда табады. Жылжымайтын мүлікті тапсырудың бұл әдісінің басты артықшылығы – төлем меншік иесіне үнемі және кідіріссіз түседі.
Жылжымайтын мүлікті риэлторларға жалға берудің осы нұсқасын таңдамас бұрын, агенттікті тексеру керек. Оның жұмыс тәжірибесіне назар аудару маңызды. Компания нарықта неғұрлым ұзақ жұмыс істесе, соғұрлым жақсы. Сондай-ақ, алаяқтарға тап болмау үшін делдалдық қызметті жүзеге асыруға рұқсат беретін құжаттардың бар-жоғын тексеру артық болмайды.
Тұрғын үйді риэлторларға жалға беру кезінде міндетті түрде шарт жасасу керек. Оған қол қоймас бұрын, тіпті ол типтік болса да құжатпен танысу керек. Агенттікпен жасалған шартта делдал меншік иесінің алдында тұрғын үйдің, сондай-ақ үй-жайда орналасқан құнды мүліктің сақталуы үшін толық жауап беретіні жазылуға тиіс.
2026 жылы жалға беру кірісінен салықты қалай төлеуге болады
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі қолданылады, ал бұрынғы тәсілдер — патент, бірыңғай жиынтық төлем, 31 наурызға дейінгі декларация — енді қолданылмайды. Пәтерді заңды түрде былай жалға беруге болады.
1. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимі. Өз тұрғын үйін жалға беру рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесіне кіреді, ЖК тіркеудің қажеті жоқ. Шарттары: табыс айына 300 АЕК-тен аспайды (2026 жылы 1 297 500 теңге), жалдамалы қызметкерлер жоқ. ЖТС — 0 %, оның орнына табыстың 4 %-ы мөлшерінде әлеуметтік төлемдер төленеді; есеп e-Salyq Business қосымшасында жүргізіледі.
2. Мәртебесіз — 270.00 декларациясы. Тұрғын үйді басқа жеке тұлғаға жалға беретін жеке тұлға табысты 270.00 нысанды декларацияда өзі көрсетеді және оны келесі жылғы 15 қыркүйекке дейін (2025 жыл үшін — 2026 жылғы 15 қыркүйекке дейін) салық төлеушінің кабинетінде, eGov арқылы немесе ХҚКО-да тапсырады. ЖТС — табыстың 10 %-ы, ал жылдық табыстың 8 500 АЕК-тен (2026 жылы 36 762 500 теңге) асатын бөлігінен — 15 %.
3. Жеке кәсіпкер. Егер тұрғын үй бизнес ретінде жалға берілсе — бірнеше нысан, тәуліктік жалдау, — ЖК тіркеп, таңдалған режим бойынша салық төлеуге болады; жаңа кодекс бойынша режимдердің шарттарын мемлекеттік кірістер басқармасынан нақтылаңыз.
Мысалы, айына 300 000 теңгеге (жылына 3,6 млн теңге) жалға бергенде өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам жылына 144 000 теңге әлеуметтік төлем төлейді, ал мәртебесіз декларациялағанда — 360 000 теңге ЖТС.
Мерзімдер мен нысандарды Мемлекеттік кірістер комитетінің сайтынан тексерген дұрыс: тапсырылмаған декларация мен жасырылған табыс үшін айыппұл мен өсімпұл есептеледі. Мүлік салығы — бөлек міндет, ол жыл сайын келесі жылғы 1 қазанға дейін төленеді.
Дереккөздер:
https://www.inform.kz/ru/kak-platit-nalog-pri-sdache-zhilya-varendu-vkazahstane-v2026-godu-5821b6
https://finance.kz/articles/nalogi-pri-sdache-kvartiry-v-arendu-kazakhstan-2026
https://orda.kz/lgoty-dlya-arendodatelej-kvartir-s-2023-goda-otmenyat-minfin/
https://orda.kz/kakoj-shtraf-grozit-arendodatelyu-za-neuplatu-nalogov-rasskazali-v-minfine/
https://krisha.kz/content/articles/2021/kak-sdavat-zhil-yo-zakonno-schitaem-nalogi-i-otchisleniya
https://tengrinews.kz/article/dojivut-mesyats-sbegut-sdat-arendu-kvartiru-mikrah-tsentre-882/
https://www.kn.kz/article/8217/
https://pro1c.kz/news/zakonodatelstvo/sdacha-kvartiry-v-arendu-kak-i-kogda-platit-nalogi-nalogovaya-otchetnost/
https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30062181